Na czym polega oszustwo celne i co za nie grozi?

Oszustwo celne – co warto wiedzieć?

• Najczęstsze postacie oszustwa celnego to: zaniżanie wartości towarów, fałszywe pochodzenie towarów, przemyt celny, nadużycia w tranzycie, fałszowanie dokumentów, błędna klasyfikacja w CN.
• Za oszustwo celne w k.k.s. grozi kara grzywny (do 720 stawek dziennych), pozbawienie wolności lub obie kary łącznie.
• Jeśli wartość uszczuplonego cła nie przekracza ustawowego progu, czyn stanowi wykroczenie skarbowe (art. 87 § 4 k.k.s.). W takiej sytuacji Sąd wymierza karę grzywny.

Oszustwo celne – co to jest i kiedy mamy z nim do czynienia?

Oszustwa celne to czyny karno-skarbowe. Ich sprawca podaje nieprawdziwe informacje w zgłoszeniach lub nielegalnie przewozi towary przez granicę. Chce w ten sposób uniknąć opłat celnych.

Tego typu oszustwa najczęściej przybierają postać:

• zaniżania wartości towarów,
• fałszywych deklaracji pochodzenia,
• przemytu.

Odpowiedzialność za tego rodzaju naruszenia regulują przepisy Kodeksu karnego skarbowego oraz Unijnego Kodeksu Celnego.

Oszustwo celne może dotyczyć towarów objętych cłami (taryfowych) lub przedmiotów reglamentacji pozataryfowej (np. towary wymagające zezwoleń). Obejmuje więc zarówno zaniżanie wartości lub ilości towaru (by zapłacić niższe cło), jak i obejście ograniczeń eksportowych/importowych (np. złamanie embarga lub wwożenie przedmiotu bez wymaganego zezwolenia).

Do oszustwa celnego dochodzi najczęściej przy odprawach importowych lub wywozowych. Nieprawidłowa deklaracja lub brak dokumentów formalnych prowadzi do uszczuplenia wpływów budżetowych.

Sąd uzna czyn za przestępstwo lub wykroczenie wtedy, gdy działasz świadomie (postać umyślna). Jeśli celnik sam błędnie zakwalifikuje Twoje poprawne dane, nie popełniasz czynu zabronionego.

Przestępstwa celne i wykroczenia celne – jaka jest różnica?

O kwalifikacji czynu jako przestępstwo lub wykroczenie decydują m.in. skala naruszenia oraz wysokość narażonej należności. Kodeks karny skarbowy (k.k.s.) precyzyjnie rozdziela przestępstwa od wykroczeń. Ma to zasadnicze znaczenie dla zakresu odpowiedzialności sprawcy.

Przestępstwo celne ma miejsce, gdy Twoje działanie naraża lub uszczupla należności celne powyżej wartości ustawowego progu, albo gdy ustawodawca wprost kwalifikuje dany czyn jako przestępstwo, niezależnie od kwoty. Przykładem jest oszustwo celne z art. 87 § 1 k.k.s. albo przemyt celny z art. 86 § 1 k.k.s. Sąd może wymierzyć za nie karę więzienia, grzywnę w stawkach dziennych lub obie te kary naraz.

Wykroczenie celne to czyn o mniejszej wadze. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy kwota uszczuplenia mieści się w ustawowym progu. W takich przypadkach ten sam czyn, np. zaniżenie wartości towaru, kwalifikowany jest jako wykroczenie na podstawie art. 87 § 4 k.k.s. lub art. 86 § 4 k.k.s. Wtedy sankcją jest wyłącznie kara grzywny.

Oszustwo celne – najczęstsze formy naruszeń

Każda sytuacja wymaga indywidualnej analizy. Organy celne sprawdzają dane, które podajesz we wniosku zgłoszeniowym. Jeśli celowo je zafałszujesz, popełniasz czyn zabroniony. Do najczęstszych form oszustw celnych należą m.in.:

Zaniżanie wartości towarów

Sprawca podaje w zgłoszeniu celnym cenę niższą od tej, którą faktycznie zapłacił lub musi zapłacić. Jego celem jest obniżenie podstawy naliczenia cła oraz podatku VAT. Często pomija też koszty transportu lub ubezpieczenia, które zgodnie z przepisami powinny być doliczone do wartości celnej (art. 70 i art. 71 Unijnego Kodeksu Celnego, rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013).

Przykład:

Importer elektroniki deklaruje w zgłoszeniu celnym wartość towaru wynikającą wyłącznie z faktury handlowej, pomijając koszty transportu morskiego i ubezpieczenia, mimo że poniósł je na własny rachunek. W rezultacie organ celny nalicza zaniżone cło i VAT.

Fałszywe pochodzenie towarów

Sprawca deklaruje nieprawdziwy kraj pochodzenia towaru. Dzięki temu chce zapłacić niższe cło lub uniknąć zakazów handlowych. Sprawca używa dokumentów, które wcześniej podrobił lub przerobił. Chce w ten sposób oszukać urząd co do wartości lub pochodzenia towaru.

Przykład:

Importer odzieży sprowadza T-shirty uszyte w Bangladeszu, ale w dokumentach wskazuje, że towar pochodzi z Turcji, aby skorzystać z preferencyjnej stawki celnej wynikającej z unijnej umowy z tym państwem. Do zgłoszenia celnego dołącza świadectwo pochodzenia, które nie odzwierciedla rzeczywistego miejsca produkcji.

Przemyt celny

Sprawca przewozi towary przez granicę, nie zgłaszając ich do kontroli lub pomijając obowiązkową kontrolę celną. Może dotyczyć zarówno towarów legalnych, jak i objętych zakazami lub ograniczeniami w obrocie.

Przykład:

Kierowca ciężarówki wjeżdża z Ukrainy do Polski z legalnie zgłoszonym ładunkiem materiałów budowlanych. W podłodze naczepy ukrywa dodatkowo kilka tysięcy paczek papierosów bez polskich znaków akcyzy, których w ogóle nie wykazuje w zgłoszeniu celnym.

Nadużycia w tranzycie

Sprawca łamie przepisy wykorzystania procedur tranzytowych T1 lub T2. Przykładowo wyprowadza towar z procedury bez zgłaszania go do kolejnej odprawy celnej. W ten sposób unika płacenia należnych podatków i cła.

Przykład:

Spółka obejmuje procedurą tranzytu T1 kontener z obuwiem sprowadzanym z Wietnamu. Towar ma zostać przewieziony z portu w Hamburgu do urzędu celnego w Polsce, gdzie nastąpi dopuszczenie do obrotu. Zamiast tego przedsiębiorca rozładowuje kontener w prywatnym magazynie i sprzedaje obuwie w kraju, nie doprowadzając do zakończenia procedury tranzytowej i nie płacąc cła ani VAT.

Fałszowanie dokumentów

Dotyczy korzystania z podrobionych lub przerobionych dokumentów, takich jak faktury handlowe, świadectwa pochodzenia, listy przewozowe CMR czy konosamenty. Celem jest wprowadzenie organów celnych w błąd co do wartości, pochodzenia lub charakteru towaru.

Przykład:

Importer maszyn przemysłowych z Korei Południowej przedstawia urzędowi celnemu fakturę o wartości obniżonej o połowę w stosunku do rzeczywistej umowy. Jednocześnie posługuje się podrobionym świadectwem pochodzenia, które ma uwiarygodnić zastosowanie niższej stawki celnej. Oryginalne dokumenty są ukrywane i nie są okazywane podczas kontroli.

Błędna klasyfikacja CN

Sprawca celowo wybiera niewłaściwy kod Nomenklatury Scalonej (CN). Szuka kodu z niższą stawką cła, aby zapłacić mniej. To klasyczne oszustwo celne.

Przykład:

Firma importuje z USA specjalistyczne rękawice ochronne spełniające normy środków ochrony indywidualnej dla przemysłu chemicznego. W zgłoszeniu celnym klasyfikuje je jako zwykłe rękawice tekstylne przeznaczone do użytku domowego, objęte niższą stawką cła, mimo że dokumentacja techniczna jasno wskazuje ich profesjonalne zastosowanie.

Paserstwo celne – czym jest i jak łączy się z oszustwami celnymi?

Paserstwo celne to osobne przestępstwo skarbowe (art. 91 k.k.s.). Sprawca nabywa, przechowuje, przewozi lub sprzedaje towar z nielegalnego źródła. Chodzi o przedmioty z innego przestępstwa celnego (określone w art. 86-90 § 1 – np. przemytu czy oszustwa celnego).

Grozi za to grzywna (do 720 stawek), kara pozbawienia wolności albo obie te kary.

W praktyce paserstwo występuje, gdy importer sprzedaje towary, które wcześniej sprowadzono nielegalnie.

Przykład:

Polska spółka handlująca elektroniką kupuje od pośrednika duży pakiet telefonów komórkowych „z magazynu w UE”, po cenie wyraźnie niższej od rynkowej, bez pełnego kompletu dokumentów celnych i dowodów zapłaty cła. Mimo oczywistych wątpliwości co do pochodzenia towaru wprowadza go do sprzedaży w Polsce, a w toku postępowania celno-skarbowego okazuje się, że telefony pochodzą z przemytu przez granicę zewnętrzną UE.

Może to być też sytuacja, w której współpracownicy firmy próbują pozbyć się dóbr pochodzących z oszustwa celnego.

Paserstwo celne stanowi kolejny etap łańcucha oszustw. Najpierw ktoś przemyca towar lub zaniża opłaty. Później inny podmiot próbuje „upłynnić” te produkty. Robi to, mimo że wie lub przypuszcza, że towar pochodzi z przestępstwa. Organy ścigania mogą wówczas pociągnąć do odpowiedzialności także tych pośredników – nawet jeśli nie uczestniczyli oni w samym oszustwie, ale znali jego skutek.

Paserstwo celne stanowi tylko wykroczenie, jeśli wartość towaru jest minimalna (art. 91 § 4 K.k.s.).

Przestępstwa celne – odpowiedzialność karna i finansowa

Za oszustwa celne grożą kara grzywny lub pozbawienie wolności. Co do zasady za przemyt celny (art. 86 § 1. k.k.s) oraz za oszustwo celne (87 § 1. K.k.s) grozi do 5 lat pozbawienia wolności oraz/lub kara grzywny do 720 stawek dziennych. Wysokość kary zależy od formy popełnionego oszustwa.

• Grzywna – sąd ustala ją w stawkach dziennych (od 10 do 720 stawek). Jedna stawka wynosi co najmniej 1/30 minimalnego wynagrodzenia.
• Więzienie – do 5 lat. Wynika to bezpośrednio z art. 27 § 1. k.k.s.: „Jeżeli kodeks nie stanowi inaczej, kara pozbawienia wolności trwa najkrócej 5 dni, najdłużej – 5 lat; wymierza się ją w dniach, miesiącach i latach”.
• Sąd może również nałożyć obie te kary jednocześnie.

Oprócz tego urząd może nałożyć sankcje administracyjne. Obejmują one w szczególności:

• obowiązek zapłaty zaległych należności celnych i podatkowych wraz z odsetkami,
• zatrzymanie lub przepadek towarów objętych naruszeniem,
• a także cofnięcie lub zawieszenie pozwoleń i uproszczeń celnych (np. pozwolenia na stosowanie procedur specjalnych czy status upoważnionego przedsiębiorcy).

W praktyce prowadzi to do czasowego lub trwałego ograniczenia możliwości prowadzenia działalności w obrocie międzynarodowym.

Kto ponosi odpowiedzialność za oszustwa celne?

Odpowiedzialny jest przede wszystkim podmiot, który faktycznie popełnił przestępstwo (wykroczenie) skarbowe. Zazwyczaj jest to importer lub jego pełnomocnik, który składa deklarację celną.

Samą agencję celną można pociągnąć do odpowiedzialności tylko w wyjątkowych sytuacjach. Zgodnie z art. 77 ust. 3 u.k.c., jeśli wiedziała lub powinna była wiedzieć, że przekazywane przez nią dane są fałszywe, to odpowiada za zobowiązania importera. Jeżeli nie miała świadomości oszustwa, nie poniesie odpowiedzialności za długi klienta.

Odpowiedzialne są również osoby zarządzające przedsiębiorstwem – zwłaszcza jeśli to ich decyzje lub zaniedbania doprowadziły do przestępstwa. (art. 9 §3 k.k.s.) wskazuje, że sprawcą jest ten, kto na podstawie prawa lub umowy prowadzi sprawy finansowe danej osoby prawnej. To oznacza, że członkowie zarządu, dyrektorzy finansowi lub prezesi, którzy kierowali procedurami importowymi, mogą odpowiadać za decyzje firmy.

Jak ograniczyć ryzyko odpowiedzialności za naruszenia przepisów celnych?

Jeśli działasz na rynku międzynarodowym, dbaj o zachowanie należytej staranności. Wdróż w swojej firmie skuteczne procedury celne. Takie działania nie eliminują Twojej odpowiedzialności za udział w nielegalnym procederze, ale pomagają organom ocenić Twój zamiar. Jeśli wdrożysz poniższe środki zapobiegawcze, ograniczysz ryzyko dotkliwych kar.

• Weryfikacja dokumentów – zanim zgłosisz towar do odprawy, dokładnie sprawdź faktury handlowe, listy przewozowe i świadectwa pochodzenia. Porównaj dane w dokumentach ze stanem faktycznym – w szczególności wartość towaru, ilość, rodzaj opakowania oraz przeznaczenie. Jeśli znajdziesz błąd, skoryguj zgłoszenie celne.
• Prawidłowa klasyfikacja i wycena towarów – jako importer lub eksporter musisz przypisać towar do właściwego kodu CN. Prawidłowo ustal wartość celną Twoich produktów – uwzględnij koszty transportu, ubezpieczenia i prowizje.
• Audyt celny i procedury wewnętrzne – regularnie kontroluj dokumentację i procedury w Twojej firmie. Sprawdzaj zgodności zgłoszeń celnych z dokumentacją źródłową i prowadź szkolenia dla pracowników. Stosuj checklisty i jasne instrukcje dla pracowników. Używaj narzędzi informatycznych, które wspierają obsługę zgłoszeń celnych.
• Wsparcie profesjonalnych doradców – pracuj z agentem celnym, doradcą podatkowym lub prawnikiem, który zna prawo celne. Eksperci pomogą Ci zrozumieć przepisy i przygotować dokumentację. Dzięki temu zyskasz stały dostęp do aktualnych interpretacji urzędowych.
• Transparentność działań – gromadź kompletną dokumentację na temat Twoich zamówień, płatności, umów i korespondencji z kontrahentami. To źródła do oceny, czy Twoje działanie było umyślne. Jeśli urzędnicy wykryją błąd, współpracuj z nimi i szybko popraw pomyłki.

Już wiesz, czym grozi oszustwo celne!

Oszustwo celne to świadome podanie nieprawdziwych danych lub ukrywanie informacji przed urzędem w celu uzyskania korzyści majątkowych. Takie działanie naraża Twoją firmę na surowe kary i zagraża dalszemu prowadzeniu działalności. Dlatego musisz ściśle przestrzegać procedur i dbać o kontrolę dokumentów.

Pamiętaj – lepiej zapobiegać problemom niż tłumaczyć się przed organami ścigania. Oferujemy profesjonalne wsparcie w zakresie prawa celnego. Nasi prawnicy z Kancelarii GWP przeanalizują Twoją sytuację i pomogą Ci ograniczyć ryzyko naruszeń. Skontaktuj się z nami!

Źródła:

1. Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, Dz.U. 1999 nr 83 poz. 930, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19990830930
2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny, Dz.U. UE L 269 z 10.10.2013, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32013R0952

Często zadawane pytania (FAQ)

01 Kiedy zła klasyfikacja towaru przestaje być pomyłką, a staje się oszustwem celnym?

Granicą jest świadome działanie (umyślność). Jeśli importer celowo wybiera kod z niższą stawką, mimo że dokumentacja techniczna wskazuje na inne przeznaczenie towaru, organy uznają to za klasyczne oszustwo celne. Nieumyślny błąd wynikający np. z niejasnej interpretacji taryfy zazwyczaj nie skutkuje sankcjami karnymi.

02 Jakie ryzyko niesie za sobą zakup towaru bez dowodu odprawy celnej?

Taka transakcja może zostać uznana za paserstwo celne, jeśli towar sprowadzono nielegalnie (np. z zaniżeniem wartości). Nawet jeśli nabywca nie brał udziału w samym oszustwie, ale cena była podejrzanie niska lub brakowało kompletu dokumentów, może on zostać pociągnięty do odpowiedzialności za obrót takim towarem.

03 Jakie są konsekwencje oszustwa celnego dla firmy posiadającej status wiarygodnego partnera celnego (AEO)?

Wykrycie naruszenia skutkuje cofnięciem lub zawieszeniem pozwoleń i uproszczeń celnych. Firma traci tym samym swoje przywileje, co w praktyce może trwale ograniczyć jej sprawność logistyczną i możliwość prowadzenia handlu międzynarodowego. Przykładowy opis autora Autor: Szymon Sieciechowicz Adwokat w Kancelarii GWP od 2018 roku, ekspert od prawa spółek i postępowań karnoskarbowych. Przeprowadza procesy M&A i układa bezpieczne struktury biznesowe. Reprezentuje przedsiębiorców w starciach z organami kontrolnymi i przed NSA. Biegle włada prawniczym językiem angielskim (TOLES Excellent). Po godzinach trenuje squasha i zgłębia naukę języków obcych. Adwokat w Kancelarii GWP od 2018 roku, ekspert w dziedzinie prawa spółek i postępowań karnoskarbowych. Nadzoruje procesy fuzji i przejęć oraz projektuje bezpieczne struktury biznesowe. Reprezentuje przedsiębiorców w starciach z organami kontrolnymi i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Biegle włada prawniczym językiem angielskim, co potwierdza certyfikat TOLES Excellent. Po godzinach trenuje squasha i zgłębia naukę języków obcych.