Wniosek o ogłoszenie upadłości – kiedy zarząd musi go złożyć i jak liczyć termin?
30 dni to cały czas, jaki ustawa daje zarządowi od dnia, w którym spółka stała się niewypłacalna. Termin biegnie od zdarzenia, a nie od chwili, w której ktokolwiek je zauważył. Z tego artykułu dowiesz się, jak ustalić dzień powstania niewypłacalności, jak policzyć termin i co grozi za jego przekroczenie.
Wniosek o ogłoszenie upadłości – co warto wiedzieć?
- Obowiązek powstaje w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, czyli od powstania niewypłacalności.
- Niewypłacalność ma dwie niezależne postacie: utratę zdolności do regulowania wymagalnych zobowiązań oraz nadwyżkę zobowiązań nad majątkiem trwającą ponad 24 miesiące.
- Obowiązek obciąża każdego, kto ma prawo prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania – wewnętrzny podział zadań w zarządzie go nie dzieli.
- Wniosek składa się wyłącznie elektronicznie; pismo złożone poza systemem nie wywołuje skutków.
- Otwarcie likwidacji spółki nie zwalnia z obowiązku złożenia wniosku o upadłość.
Kto ma obowiązek złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości?
Obowiązek zgłoszenia wniosku spoczywa na dłużniku (art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego). Gdy dłużnikiem jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna ze zdolnością prawną, ciąży on na każdym, kto ma prawo prowadzenia spraw dłużnika i jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami (art. 21 ust. 2).
Oznacza to, że obowiązek złożenia wniosku jest przypisany każdej osobie pełniącej daną funkcję, a nie do określonego zakresu obowiązków w zarządzie. Członek zarządu od sprzedaży nie jest więc zwolniony z obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości dlatego, że finansami zajmuje się kolega. Przy zarządzie sukcesyjnym obowiązek przechodzi na zarządcę (art. 21 ust. 2a).
Wniosek mogą złożyć także wierzyciele osobiści, wspólnicy spółek osobowych odpowiadający bez ograniczenia oraz likwidatorzy (art. 20). Otwarcie likwidacji nie usuwa niewypłacalności, a to ona jest podstawą ogłoszenia upadłości (art. 10).
Kiedy spółka staje się niewypłacalna? Dwie niezależne przesłanki
Upadłość ogłasza się wobec dłużnika, który stał się niewypłacalny (art. 10), a ustawa opisuje ten stan na dwa sposoby. Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1). Osoba prawna albo jednostka organizacyjna ze zdolnością prawną jest niewypłacalna także wtedy, gdy jej zobowiązania przekraczają wartość majątku dłużej niż dwadzieścia cztery miesiące (art. 11 ust. 2).
Obie przesłanki ogłoszenia upadłości spółki są niezależne, a spełnienie którejkolwiek otwiera termin z art. 21 ust. 1.
| Przesłanka niewypłacalności | Na czym polega? |
| Płynnościowa | Dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. |
| Bilansowa | Osoba prawna albo jednostka organizacyjna ze zdolnością prawną jest niewypłacalna także wtedy, gdy jej zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku dłużej niż 24 miesiące (art. 11 ust. 2). |
Przesłanka płynnościowa – kiedy brak płatności oznacza niewypłacalność?
Pierwsza przesłanka dotyczy zdolności do płacenia – trwałej utraty możliwości regulowania wymagalnych zobowiązań, a nie pojedynczego opóźnienia wywołanego sporem z kontrahentem.
Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a). Domniemanie działa na korzyść tego, kto twierdzi, że niewypłacalność istnieje, ale upływ trzech miesięcy nie wyznacza początku 30-dniowego terminu na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Niewypłacalność może powstać wcześniej i wierzyciel może to wykazać innymi środkami.
Przykład: spółka przestaje regulować wymagalne faktury 10 marca i stan ten trwa. Domniemanie zadziała po 10 czerwca, ale termin z art. 21 ust. 1 upłynął już 9 kwietnia. Zarząd czekający na „trzy miesiące zaległości” jest zwykle po terminie. Niewypłacalność przedsiębiorcy ocenia się tak samo bez względu na formę prawną.
Przesłanka bilansowa – kiedy zobowiązania przewyższające majątek oznaczają niewypłacalność?
Druga przesłanka jest majątkowa i dotyczy osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych ze zdolnością prawną – nie stosuje się jej do przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną ani do spółek osobowych z osobą fizyczną jako wspólnikiem bez ograniczenia odpowiedzialności (art. 11 ust. 7).
Zobowiązania pieniężne muszą przekraczać wartość majątku dłużej niż dwadzieścia cztery miesiące. Do majątku nie wlicza się składników spoza masy upadłości (art. 11 ust. 3), a do zobowiązań – zobowiązań przyszłych ani wobec wspólnika albo akcjonariusza z tytułu pożyczki (art. 11 ust. 4). Osobno działa domniemanie oparte na bilansie, z wyłączeniem rezerw oraz zobowiązań wobec jednostek powiązanych (art. 11 ust. 5).
Spółka regulująca faktury bez dnia opóźnienia może więc być niewypłacalna bilansowo – terminowa obsługa zobowiązań nie jest dowodem na brak niewypłacalności wynikającej z przesłanki bilansowej.
Termin 30 dni na złożenie wniosku o upadłość – od kiedy dokładnie biegnie?
Art. 21 ust. 1 wyznacza punkt odniesienia jednym sformułowaniem: wniosek zgłasza się nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. Jest nią niewypłacalność (art. 10), więc termin biegnie od dnia powstania niewypłacalności.
Przy ustalaniu początku terminu trzeba rozróżnić moment powstania niewypłacalności od zdarzeń, które mogą nastąpić później:
| Zdarzenie | Znaczenie dla 30-dniowego terminu |
| Powstanie niewypłacalności | Od tego dnia rozpoczyna się bieg terminu na złożenie wniosku. |
| Zauważenie niewypłacalności przez zarząd | Nie przesuwa początku terminu. Moment rozpoznania problemu może mieć znaczenie przy ocenie winy. |
| Upływ trzech miesięcy opóźnienia w płatnościach | Nie rozpoczyna terminu. Trzymiesięczny okres wiąże się z domniemaniem niewypłacalności. |
| Przekroczenie 30-dniowego terminu | Nie powoduje wygaśnięcia obowiązku złożenia wniosku i może wiązać się z odpowiedzialnością. |
Co z obowiązkiem złożenia wniosku, gdy nowy członek zarządu obejmuje funkcję już po powstaniu niewypłacalności?
Czy wchodząc do zarządu spółki już niewypłacalnej, odpowiadam za termin, który upłynął przed moim powołaniem? Ustawa rozstrzyga to wprost tylko raz: przy zarządzie sukcesyjnym termin biegnie od dnia jego ustanowienia (art. 21 ust. 2a). Analogicznego przepisu dla nowo powołanego członka zarządu spółki kapitałowej nie ma.
Obowiązek z art. 21 ust. 2 powstaje jednak z chwilą objęcia funkcji, a ocena późniejszej zwłoki przebiega przez przesłankę winy (art. 21 ust. 3).
Przykład: spółka stała się niewypłacalna 5 maja, nowy członek zarządu został powołany 1 września. Termin z art. 21 ust. 1 upłynął 4 czerwca – wcześniej ta osoba nie miała prawa prowadzenia spraw spółki. Od 1 września ciąży na niej własny obowiązek, więc pierwszą czynnością po objęciu funkcji powinno być ustalenie, czy spółka jest niewypłacalna i od kiedy.
Czy restrukturyzacja może uchronić przed odpowiedzialnością za niezłożenie wniosku o upadłość?
Osoby zobowiązane mogą uwolnić się od odpowiedzialności, w szczególności, jeżeli wykażą, że w terminie otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu (art. 21 ust. 3). Tę samą konstrukcję powtarzają art. 299 § 2 i art. 300¹³² § 2 Kodeksu spółek handlowych oraz art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej.
Istotne jest przy tym rozróżnienie złożenia wniosku od otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego. Liczy się otwarcie postępowania albo zatwierdzenie układu, a nie samo złożenie wniosku restrukturyzacyjnego. Dniem otwarcia jest dzień wydania postanowienia sądu (art. 189 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego), a czasu do niego dłużnik nie kontroluje. Jeżeli postanowienie zapadnie po upływie trzydziestodniowego terminu, nie zostanie spełniona przesłanka zwolnienia z odpowiedzialności polegająca na terminowym otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego. Nie wyklucza to jednak możliwości uwolnienia się od odpowiedzialności na innych podstawach przewidzianych w przepisach.
Jak złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości przez Krajowy Rejestr Zadłużonych?
Wniosek o ogłoszenie upadłości składa się wyłącznie elektronicznie. Pisma wnosi się przez system teleinformatyczny obsługujący postępowanie sądowe; pismo wniesione poza nim nie wywołuje skutków prawnych (art. 216a ust. 1). Ten sam system prowadzi Krajowy Rejestr Zadłużonych (art. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych), w którym publikuje się obwieszczenia (art. 4a i art. 27 ust. 4 Prawa upadłościowego).
Właściwy jest sąd rejonowy – sąd gospodarczy, w składzie trzech sędziów (art. 18). O właściwości miejscowej decyduje główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika; dla osoby prawnej domniemywa się, że jest nim siedziba (art. 19).
Procedura obejmuje następnie:
- uwierzytelnienie pisma podpisem kwalifikowanym, zaufanym albo osobistym (art. 216a ust. 1a);
- uiszczenie opłaty i zaliczki oraz przedstawienie dowodu jej uiszczenia (art. 22a);
- rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, z postanowieniem w terminie dwóch miesięcy (art. 27);
- obwieszczenie postanowienia o ogłoszeniu upadłości (art. 51 i art. 53).
Co musi zawierać wniosek o ogłoszenie upadłości i jakie dokumenty trzeba do niego dołączyć?
Elementy wniosku wylicza art. 22 ust. 1. We wniosku należy wskazać między innymi:
- dane dłużnika i jego reprezentantów;
- numer NIP;
- miejsce głównego ośrodka podstawowej działalności;
- okoliczności uzasadniające wniosek i ich uprawdopodobnienie.
W tej ostatniej części należy opisać, kiedy i dlaczego powstała niewypłacalność.
Dłużnik dołącza dokumenty z art. 23 ust. 1, w tym:
- aktualny wykaz majątku z szacunkową wyceną składników;
- bilans na dzień przypadający w okresie trzydziestu dni przed złożeniem wniosku;
- spis wierzycieli z adresami, wysokością wierzytelności i terminami zapłaty;
- oświadczenie o spłatach z ostatnich sześciu miesięcy;
- wykaz tytułów egzekucyjnych i informację o postępowaniach dotyczących majątku.
Brak oświadczenia o prawdziwości danych powoduje zwrot wniosku bez wezwania do uzupełnienia, a oświadczenie niezgodne z prawdą rodzi odpowiedzialność za szkodę (art. 25).
Ile kosztuje złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości?
Na koszt złożenia wniosku składają się trzy podstawowe pozycje.
- Opłata sądowa. Od wniosku pobiera się opłatę stałą w kwocie 1000 zł (art. 74 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
- Zaliczka na wydatki. Odpowiada jednokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Dowód uiszczenia przedstawia się wraz z wnioskiem, a jego brak skutkuje wezwaniem do zapłaty pod rygorem zwrotu wniosku (art. 22a).
- Wynagrodzenie pełnomocnika.
Jakie konsekwencje grożą za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie?
Naruszenie terminu uruchamia kilka niezależnych reżimów odpowiedzialności.
- Odpowiedzialność odszkodowawcza. Osoby zobowiązane odpowiadają za szkodę wyrządzoną niezłożeniem wniosku w terminie, chyba że nie ponoszą winy; domniemywa się, że szkoda obejmuje wysokość niezaspokojonej wierzytelności (art. 21 ust. 3 i 3a).
- Odpowiedzialność na podstawie Kodeksu spółek handlowych. Członek zarządu spółki z o.o. odpowiada solidarnie za jej zobowiązania, gdy egzekucja okaże się bezskuteczna, i uwalnia się m.in. wykazując, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek (art. 299); analogicznie w prostej spółce akcyjnej (art. 300¹³²).
- Odpowiedzialność za zaległości podatkowe. Członkowie zarządu spółki z o.o., prostej spółki akcyjnej i spółki akcyjnej odpowiadają solidarnie całym majątkiem za zaległości podatkowe spółki, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna, a nie wykazano terminowego zgłoszenia wniosku ani braku winy (art. 116 Ordynacji podatkowej).
- Zakaz prowadzenia działalności. Sąd może orzec pozbawienie na okres od roku do dziesięciu lat prawa prowadzenia działalności gospodarczej oraz pełnienia funkcji reprezentanta, pełnomocnika czy członka rady nadzorczej wobec osoby, która ze swojej winy nie złożyła w terminie wniosku (art. 373).
- Odpowiedzialność karna. Członek zarządu albo likwidator, który nie zgłasza wniosku o upadłość spółki handlowej mimo powstania warunków uzasadniających upadłość, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku (art. 586 KSH).
Kiedy sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości?
Najczęstsza podstawa to ubóstwo masy: sąd oddali wniosek, jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza na koszty postępowania lub wystarcza jedynie na nie (art. 13 ust. 1).
W tekście wskazano także inne sytuacje, które mogą prowadzić do oddalenia wniosku:
- w całości sporny charakter wierzytelności wierzyciela-wnioskodawcy, gdy spór powstał przed złożeniem wniosku (art. 12a);
- brak zagrożenia utraty zdolności płatniczej w niedługim czasie (art. 11 ust. 6).
Oddalenie wniosku nie oznacza jednak, że samo jego terminowe złożenie pozostaje bez znaczenia dla odpowiedzialności członków zarządu. Przepisy o odpowiedzialności odwołują się do niezłożenia wniosku w terminie (art. 21 ust. 3) albo do zgłoszenia go we właściwym czasie (art. 299 Kodeksu spółek handlowych), a nie do wyniku postępowania. Potwierdza to art. 377 ust. 1, wymieniający osobno oddalenie wniosku na podstawie art. 13. Złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie może zachować skutek ochronny również w przypadku jego późniejszego oddalenia przez sąd. Należy jednak pamiętać, że sąd każdorazowo bada, czy wniosek został rzeczywiście złożony we właściwym czasie, z uwzględnieniem sytuacji finansowej spółki oraz okoliczności konkretnej sprawy.
Najczęstsze błędy zarządu przy ustalaniu niewypłacalności i terminu na złożenie wniosku
W praktyce powtarza się kilka schematów:
- liczenie terminu od upływu trzymiesięcznego domniemania zamiast od powstania niewypłacalności;
- badanie wyłącznie płynności i pominięcie przesłanki bilansowej;
- traktowanie likwidacji jako rozwiązania zastępującego wniosek o upadłość;
- powoływanie się na wewnętrzny podział obowiązków, którego art. 21 ust. 2 nie uwzględnia;
- poprzestanie na złożeniu wniosku restrukturyzacyjnego zamiast doprowadzenia do otwarcia postępowania;
- brak analiz, którymi dałoby się wykazać brak winy.
Wniosek o ogłoszenie upadłości – o czym powinien pamiętać zarząd?
Cała trudność sprowadza się do jednej daty. Ustalenie dnia, w którym spółka stała się niewypłacalna, przesądza o terminie na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości i o tym, czy członek zarządu obroni się w sporze z wierzycielem albo organem podatkowym.
Pomożemy ustalić ten moment, ocenić obie przesłanki i przygotować wniosek albo ścieżkę restrukturyzacyjną. Dostaniesz jasną rekomendację i gotowy plan działania.
Bibliografia:
- Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 913.
- Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 533.
- Ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 18 ze zm..
- Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 622 ze zm..
- Ustawa z dnia 6 grudnia 2018 r. o Krajowym Rejestrze Zadłużonych, t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1584.
- Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1228 ze zm.
Często zadawane pytania (FAQ)
Nie. Termin biegnie od dnia, w którym powstała niewypłacalność, a nie od momentu, w którym zarząd ją rozpoznał. Późniejsze zauważenie problemu może mieć znaczenie przy ocenie winy, ale nie przesuwa początku 30-dniowego terminu.
Nie. Trzymiesięczne opóźnienie wiąże się z domniemaniem utraty zdolności do regulowania wymagalnych zobowiązań, ale niewypłacalność może powstać wcześniej. Jeżeli spółka stała się niewypłacalna przed upływem trzech miesięcy, termin na złożenie wniosku biegnie już od tego wcześniejszego momentu.
Nie. Znaczenie ma otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego albo zatwierdzenie układu w odpowiednim terminie, a nie samo złożenie wniosku restrukturyzacyjnego. Jeżeli wymagane rozstrzygnięcie nastąpi po upływie 30-dniowego terminu, ochrona przed odpowiedzialnością może nie zadziałać.