Schematy podatkowe
Filip Kołeczko 12 MIN Tag: PODATKI
Blog

Koniec krajowych schematów podatkowych – co zmieniło się w MDR od 1 października 2026 roku?

Od 1 października 2026 r. raportowanie schematów podatkowych obejmie wyłącznie uzgodnienia transgraniczne. Nowelizacja porządkuje też role, formularze i terminy. Z tego artykułu dowiesz się, co przestaje podlegać zgłoszeniu, jakie obowiązki zostają i jak przygotować firmę na zmianę.

Zmiany w MDR od 1 października 2026 r. – co warto wiedzieć?

  • Od 1 października 2026 r. schematem podatkowym będzie wyłącznie uzgodnienie transgraniczne, które ma cechę rozpoznawczą.
  • Uzgodnienia dotyczące tylko Polski przestaną podlegać zgłoszeniu, ale obowiązki powstałe wcześniej wymagają odrębnej oceny.
  • Znika obowiązek posiadania wewnętrznej procedury MDR i kara pieniężna za jej brak.
  • Znika zawiadomienie MDR-2, a informację o stosowaniu schematu (MDR-3) złożysz raz w roku.
  • Przepisy o schematach nie będą obejmować VAT ani akcyzy.
  • Sankcje karne skarbowe za niezgłoszenie schematu lub zgłoszenie po terminie pozostają.

Co to jest schemat podatkowy i na czym polega raportowanie MDR?

Punktem wyjścia jest uzgodnienie. To planowana lub dokonana czynność albo zespół powiązanych czynności, których stroną jest podatnik lub które mogą wpłynąć na powstanie albo niepowstanie obowiązku podatkowego lub na wysokość zobowiązania.

Uzgodnienie, które spełnia ustawowe kryteria schematu podatkowego, trzeba zgłosić Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej. Przepisy o raportowaniu znajdują się w rozdziale 11a działu III Ordynacji podatkowej i obowiązują od 1 stycznia 2019 r.

Definicja schematu nie zawiera przesłanki niezgodności z prawem. Zgłoszenie schematu podatkowego nie jest więc przyznaniem się do nadużycia. Od 1 października 2026 r. ustawa wprost wskaże, że nadanie numeru schematu podatkowego nie potwierdza, że opisane w zgłoszeniu czynności lub sposoby opodatkowania są zgodne z prawem.

Koniec raportowania krajowych schematów podatkowych – co zmienia się od 1 października 2026 r.?

Zmianę wprowadza ustawa z 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 846), która w tym zakresie wchodzi w życie 1 października 2026 r.

Dziś schematem podatkowym może być także uzgodnienie czysto krajowe, a schemat transgraniczny stanowi jego odrębną kategorię. Polska ustawa wdrożyła dyrektywę DAC6 szerzej, niż wymagała tego dyrektywa: objęła raportowaniem uzgodnienia krajowe i rozdzieliła pośrednika na dwie role – promotora i wspomagającego.

Według uzasadnienia projektu raportowanie schematów krajowych budziło duże kontrowersje, a dane z tych zgłoszeń wykorzystywano w znikomym stopniu.

Od 1 października 2026 r. zostaje jedna definicja. Schematem podatkowym będzie wyłącznie podlegające zgłoszeniu uzgodnienie transgraniczne, które ma ogólną lub szczególną cechę rozpoznawczą.

Co będzie podlegało raportowaniu MDR po 1 października 2026 r., a co przestanie?

Po 1 października 2026 r. uzgodnienie dotyczące wyłącznie Polski, które nie spełnia żadnego z warunków transgranicznych, nie będzie schematem podatkowym. Uzgodnienia transgraniczne spełniające nowe przesłanki nadal podlegają raportowaniu.

Rodzaj uzgodnieniaSytuacja po 1 października 2026 r.
Uzgodnienie dotyczące wyłącznie PolskiCo do zasady przestaje być schematem podatkowym.
Uzgodnienie transgraniczne spełniające ustawowe przesłankiNadal podlega raportowaniu MDR.
Schemat krajowy zgłoszony przed 1 października 2026 r.Nie składa się już informacji o jego stosowaniu.
Schemat standaryzowany udostępniony po raz pierwszy przed 1 października 2026 r.Kolejne udostępnienia po tej dacie raportuje się według nowych przepisów.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie sprawy dotyczące krajowych schematów można zamknąć automatycznie 1 października 2026 r. Przepisy przejściowe przewidują w szczególności, że:

  • jeżeli termin wykonania dotychczasowego obowiązku zgłoszenia upływa z dniem 30 października 2026 r., stosuje się przepisy dotychczasowe;
  • jeżeli schemat inny niż transgraniczny został zgłoszony przed 1 października 2026 r., nie składa się już informacji o jego stosowaniu;
  • jeżeli schemat standaryzowany udostępniono po raz pierwszy przed 1 października 2026 r., jego kolejne udostępnienia po tej dacie raportuje się według nowych przepisów.

Brzmienie przepisu o terminie 30 października może budzić wątpliwości, dlatego uzgodnienia krajowe z terminem biegnącym na przełomie września i października należy oceniać indywidualnie.

Czy od 1 października 2026 r. firma nadal musi mieć wewnętrzną procedurę MDR?

Do 30 września 2026 r. wewnętrzną procedurę MDR muszą mieć osoby prawne i jednostki organizacyjne, które są promotorami, zatrudniają promotorów lub wypłacają im wynagrodzenie, jeżeli ich przychody lub koszty przekroczyły w poprzednim roku 8 000 000 zł. Obowiązek trwa jeszcze przez 3 kolejne lata obrotowe po spadku poniżej progu.

Za brak lub niestosowanie procedury grozi kara pieniężna do 2 000 000 zł, a w określonych przypadkach do 10 000 000 zł. Od 1 października 2026 r. przepisy ustanawiające obowiązek posiadania tej procedury zostają uchylone.

Zniesienie kary za brak procedury nie łagodzi sankcji za niezgłoszenie schematu. Warto więc nadal sporządzać pisemne uzasadnienie kwalifikacji każdego uzgodnienia:

  • opisać fakty;
  • wskazać, czy występuje cecha rozpoznawcza;
  • ustalić role uczestników.

Kiedy uzgodnienie transgraniczne staje się schematem podatkowym podlegającym zgłoszeniu?

Obowiązek zgłoszenia wymaga spełnienia dwóch warunków łącznie.

Po pierwsze, uzgodnienie musi dotyczyć więcej niż jednego państwa Unii Europejskiej albo państwa Unii i państwa trzeciego, a także spełniać co najmniej jeden warunek transgraniczny. Przykładowo uczestnicy mają siedziby w różnych państwach.

Po drugie, uzgodnienie musi mieć odpowiednią cechę rozpoznawczą.

Przy schemacie transgranicznym kryterium kwalifikowanego korzystającego nie ma znaczenia. Kryterium to obejmuje m.in. przychody, koszty lub aktywa powyżej 10 000 000 euro albo przedmiot uzgodnienia o wartości powyżej 2 500 000 euro. Dotyczyło ono wyłącznie schematów innych niż transgraniczne i wraz z nimi znika z ustawy.

Czy raportowanie schematów transgranicznych obejmuje podatek VAT?

Nie. Od 1 października 2026 r. przepisy o schematach podatkowych będą miały zastosowanie do uzgodnień dotyczących podatków z wyłączeniem podatku od wartości dodanej, w tym podatku od towarów i usług, oraz podatku akcyzowego. W uzasadnieniu projektu wskazano na odrębną harmonizację tych podatków w prawie unijnym i spójność z dyrektywą DAC6.

Do 30 września 2026 r. kryterium transgraniczne również nie obejmuje uzgodnień dotyczących wyłącznie VAT, akcyzy lub ceł. Wyłączenie to nie dotyczy jednak schematów krajowych. Te mogą dziś obejmować VAT, bo korzyścią podatkową jest także podwyższenie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym.

Po zmianie uzgodnienie dotyczące wyłącznie VAT nie będzie podlegało zgłoszeniu.

Jakie cechy rozpoznawcze schematu podatkowego pozostaną po zmianach?

Po nowelizacji zostaną dwie grupy cech.

  • Ogólne cechy rozpoznawcze działają tylko razem z kryterium głównej korzyści. Należą do nich m.in. klauzula poufności, wynagrodzenie zależne od korzyści podatkowej, ujednolicona dokumentacja i zmiana kwalifikacji dochodu.
  • Szczególne cechy rozpoznawcze tego kryterium nie wymagają. Obejmują m.in. płatności do państw stosujących szkodliwą konkurencję podatkową lub niechętnych współpracy, podwójną amortyzację, nieprzejrzystą strukturę własności i przeniesienie trudnych do wyceny wartości niematerialnych.

Najważniejsza zmiana konstrukcyjna polega na usunięciu tak zwanych innych szczególnych cech rozpoznawczych. Były one oparte na kwotach, m.in. 5 000 000 zł i 25 000 000 zł, i nie występują w dyrektywie. Znikają też trzy ogólne cechy spoza dyrektywy.

Brzmienie pozostałych cech rozpoznawczych dostosowano do dyrektywy DAC6. Przykładowo:

  • cecha dotycząca płatności do państwa z niskim opodatkowaniem będzie odnosić się do stawki zerowej lub nie większej niż 1% zamiast dotychczasowej stawki mniejszej niż 5%;
  • cecha dotycząca podwójnego korzystania z mechanizmów unikania podwójnego opodatkowania będzie mówić o ulgach lub zwolnieniach w więcej niż jednym państwie zamiast o metodach unikania podwójnego opodatkowania.

Kryterium głównej korzyści – kiedy trzeba je badać przy ocenie schematu podatkowego?

Kryterium głównej korzyści bada się przy ogólnych cechach rozpoznawczych. Przy szczególnych cechach rozpoznawczych kryterium głównej korzyści nie ma znaczenia.

Do 30 września 2026 r. obowiązuje test rozsądnie działającego podmiotu. Kryterium jest spełnione, gdy podmiot kierujący się zgodnymi z prawem celami innymi niż korzyść podatkowa mógłby wybrać inny sposób postępowania, a korzyść podatkowa jest główną lub jedną z głównych korzyści.

Od 1 października 2026 r. definicja będzie prostsza i bliższa dyrektywie. Kryterium spełnia uzgodnienie, którego głównym lub jednym z głównych efektów, możliwych do przewidzenia na podstawie faktów i okoliczności, jest korzyść podatkowa. Test nie wymaga już ustalenia alternatywnej drogi postępowania.

Ocena, czy uzgodnienie jest schematem podatkowym, będzie więc wymagała kolejno:

  1. sprawdzenia, czy występuje element transgraniczny;
  2. ustalenia, czy występuje cecha rozpoznawcza;
  3. przy ogólnej cesze rozpoznawczej – oceny, czy korzyść podatkowa jest głównym lub jednym z głównych oczekiwanych efektów.

Przykład: spółka nabywa przynoszącą straty spółkę zagraniczną, zaprzestaje jej głównej działalności i wykorzystuje jej straty, a korzyść podatkowa jest głównym efektem.

Kto będzie raportował schematy podatkowe po 1 października 2026 r.? Promotor i korzystający

Dziś ustawa wyróżnia też wspomagającego, którym może być m.in. biegły rewident, notariusz, księgowy, dyrektor finansowy lub bank. Od 1 października 2026 r. zostaną dwie role, jak w dyrektywie: promotor i korzystający.

  • Promotor to podmiot, który opracowuje, udostępnia lub wdraża schemat, a także podmiot, który udziela pomocy lub porad i zdaje sobie sprawę albo powinien zdawać sobie sprawę, że dotyczą one schematu. W obu przypadkach wymagany jest związek z Unią Europejską, np. rezydencja, stały zakład lub rejestracja w państwie członkowskim. Dotychczasowi wspomagający, którzy spełnią tę definicję, przejmą obowiązki promotora.
  • Korzystający raportuje w szczególności, gdy promotora nie ma, gdy promotor nie poinformował go o nadaniu NSP, odmowie jego nadania albo o oczekiwaniu na NSP wraz z dowodem zgłoszenia, a także gdy promotor powołał się na tajemnicę zawodową.

Promotor będący adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym albo rzecznikiem patentowym będzie zwolniony z raportowania, jeżeli zgłoszenie naruszałoby tajemnicę zawodową.

W ciągu 7 dni od rozpoczęcia biegu terminu musi jednak pisemnie poinformować o obowiązku zlecającego mu czynności promotora, a jeżeli go nie ma – zlecającego korzystającego. Poinformowany korzystający raportuje nawet wtedy, gdy sam uważa, że uzgodnienie schematem nie jest.

Formularze MDR i terminy zgłoszeń po 1 października 2026 r.

Informację o schemacie podatkowym (MDR-1) promotor i korzystający złożą, co do zasady, w ciągu 30 dni. Termin liczy się od najwcześniejszego z trzech zdarzeń:

  • udostępnienia schematu;
  • przygotowania go do wdrożenia;
  • pierwszej czynności wdrożeniowej.

Promotor udzielający pomocy liczy termin od dnia następnego po jej udzieleniu. Korzystający, którego prawnik poinformował o obowiązku po upływie tego terminu, ma 14 dni.

Najważniejsze zasady dotyczące formularzy i terminów po zmianach można zestawić następująco:

Formularz / obowiązekCo zmienia się od 1 października 2026 r.?
MDR-1Promotor i korzystający składają informację co do zasady w ciągu 30 dni.
MDR-2Zawiadomienie zostaje zlikwidowane.
MDR-3Korzystający składa informację raz w roku – do końca czwartego miesiąca po roku podatkowym albo kalendarzowym.
MDR-4Aktualizację dla schematu standaryzowanego nadal składa się w ciągu 30 dni po zakończeniu kwartału.
Uzupełnienie zgłoszeniaZgłoszenie można samodzielnie uzupełnić w ciągu 7 dni.

W przypadku MDR-3 informację składa się za rok, w którym korzystający wykonywał czynności będące elementem schematu lub uzyskał z niego korzyść. Termin nie będzie już powiązany z terminem złożenia deklaracji. Gdy nie da się wskazać wysokości korzyści, poda się jej szacunek.

Numer schematu podatkowego (NSP) pozostaje podstawą systemu. Potwierdzenie nadania wydaje się w ciągu 14 dni od wpływu poprawnego zgłoszenia, a promotor przekazuje numer korzystającym i współpracującym promotorom w ciągu 5 dni roboczych.

Jakie sankcje grożą za brak zgłoszenia schematu podatkowego albo przekroczenie terminu?

Niewykonanie obowiązków MDR jest przestępstwem skarbowym zagrożonym karą grzywny do 720 stawek dziennych. W wypadku mniejszej wagi jest wykroczeniem skarbowym. Jak sprawca odpowiada także osoba, która zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi, spółki.

Od 1 października 2026 r. karalne będzie także złożenie informacji o stosowaniu schematu (MDR-3) po terminie. Uchylona zostanie natomiast kara za niewystąpienie z pismem o oświadczenie, że uzgodnienie nie jest schematem.

Postępowania karnego skarbowego co do zasady nie wszczyna się wyłącznie na podstawie zgłoszeń MDR, ale wyjątkiem jest m.in. zgłoszenie po terminie. Mimo liberalizacji ryzyko osobiste dla członków zarządu i finansistów pozostaje realne.

Jak przygotować firmę do zmian w MDR od 1 października 2026 r.?

Przed 1 października 2026 r.:

  1. przejrzyj uzgodnienia w toku i oddziel transgraniczne od krajowych;
  2. ustal obowiązki powstałe przed tą datą, zwłaszcza te z terminem biegnącym po 1 października;
  3. zdecyduj, czy zachować procedurę wewnętrzną w uproszczonej formie – brak obowiązku nie oznacza, że warto ją likwidować;
  4. zarchiwizuj uzasadnienia kwalifikacji uzgodnień;
  5. przeszkól dział finansowy z nowych ról i terminów.

Zmiany w MDR od 1 października 2026 r. – o czym trzeba pamiętać?

Od 1 października 2026 r. obowiązek raportowania MDR ograniczy się do schematów transgranicznych, a przepisy staną się bliższe dyrektywie. Obowiązki przejściowe i nowe role warto jednak uporządkować przed tą datą.

Wspieramy firmy w przeglądzie obowiązków MDR: analizujemy uzgodnienia w toku, oceniamy obowiązki przejściowe i przygotowujemy uzasadnienia kwalifikacji. Porozmawiajmy, zanim zmiany wejdą w życie.

Bibliografia

  1. Ustawa z 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 846), w szczególności art. 1 pkt 24–39, art. 8 oraz art. 23–27 i 35.
  2. Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. 2026 poz. 622 ze zm.), art. 86a–86o w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2026 r.
  3. Ustawa z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. 2025 poz. 633 ze zm.), art. 9 i 80f.
  4. Dyrektywa Rady (UE) 2018/822 z 25 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2011/16/UE w zakresie obowiązkowej automatycznej wymiany informacji w dziedzinie opodatkowania w odniesieniu do podlegających zgłoszeniu uzgodnień transgranicznych (Dz.Urz. UE L 139 z 5.06.2018, s. 1).
  5. Uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 2287).

Często zadawane pytania (FAQ)

Nie. Uzgodnienie dotyczące wyłącznie Polski nie będzie schematem podatkowym.

Nie. Jeżeli informację o schemacie innym niż transgraniczny złożono przed 1 października 2026 r., informacji o jego stosowaniu już się nie składa.

Nie. Przepisy ustanawiające obowiązek posiadania wewnętrznej procedury MDR zostają uchylone. Nie oznacza to jednak zniesienia odpowiedzialności za brak zgłoszenia schematu podatkowego, dlatego nadal warto dokumentować sposób kwalifikacji poszczególnych uzgodnień.

Nie. Od 1 października 2026 r. przepisy o schematach podatkowych nie będą obejmować uzgodnień dotyczących wyłącznie podatku od wartości dodanej, w tym polskiego VAT, ani podatku akcyzowego.

Tak. Od 1 października 2026 r. sankcją karną skarbową będzie objęte także złożenie informacji o stosowaniu schematu podatkowego MDR-3 po terminie.

Powiązane artykuły